علي بن محمد البغدادي الماوردي ( مترجم : حسين صابرى )
163
آيين حكمرانى ( فارسى )
باب هفتم رسيدگى به مظالم مسئوليت رسيدگى به مظالم عبارت است از كشاندن طرفهاى نزاع به انصاف ورزيدن با يكديگر از رهگذر ايجاد ترس در دلهاى آنان ، و نيز بازداشتن آنان از انكار حقوق همديگر از رهگذر نشان دادن اقتدار و هيبت . از اين روى از شروط متصدى اين مقام است كه از جايگاهى بلند ، فرمانى روا ، اقتدار و هيبتى گران ، پاكدامنىاى آشكار ، آزمندىاى اندك و پرهيز بسيار برخوردار باشد ؛ چه ، او در اعمال ولايت و انجام مسئوليت خود نيازمند نيرومندى پاسبانان و ريزبينى قاضيان است و بدان نياز دارد كه ويژگىهاى اين هر دو گروه را در خود گردآورد و با ابهت و جايگاه والايى كه دارد از هر دو نظر فرمانش روا و نافذ باشد . اين فرد اگر از كسانى چون وزيران و فرمانروايانى باشد كه مسئوليت امور همگانى را عهدهدارند ، مسئوليت اخير براى آنان نيازمند هيچ انتصاب تازهاى نيست و عموم همان ولايت پيشين اين قلمرو را نيز دربر مىگيرد . اما اگر از كسانى باشد كه اختيارات و مسئوليتى فراگير به او واگذار نشده ، خود نيازمند انتصاب و گماردنى تازه است ، آن هم مشروط به اينكه ويژگىهاى لازم براى تصدى اين مسئوليت در او فراهم باشد . تنها كسانى را مىتوان به اين سمت گمارد كه برگزيدن آنها براى ولايتعهدى يا وزارت تفويض و يا فرمانروايى بر ايالتها روا باشند ، البته مشروط به آنكه بنا باشد قلمرو مسئوليت آنان همهء انواع مظالم را دربر گيرد . ولى چنانچه محدودهء مسئوليت شخص ، تنها اجراى احكامى يا امضا و قطعيت بخشيدن به چيزهايى باشد كه قاضيان از